CHỦ ĐIỂM · Quán từ & đại từ

Đại từ es trong tiếng Đức

A1A2B1

Sau bài này, bạn có thể nhận ra các chức năng khác nhau của es và dùng es đúng trong những câu tiếng Đức hằng ngày.

Đại từ es nhìn thì rất đơn giản, nhưng trong tiếng Đức nó có nhiều chức năng khác nhau. Bài này tóm tắt những cách dùng chính của es ở trình độ A1–B1 với ví dụ quen thuộc.

1Es như đại từ nhân xưng

a) Thay thế danh từ giống trung (das)

Es có thể thay cho danh từ giống trung (đi với mạo từ das).

Chức năng	Ví dụ	Nghĩa
thay danh từ trung	Die Blume ist schön. Es ist eine Rose.	Bông hoa đẹp. Nó là hoa hồng.
thay danh từ trung	Wo ist das Buch? Ich habe es nicht gesehen.	Quyển sách ở đâu? Tôi chưa nhìn thấy nó.
thay danh từ trung	Ich kaufe das Auto. Ich finde es sehr günstig.	Tôi mua chiếc ô tô. Tôi thấy nó rất rẻ.

es luôn phải trùng giống và cách với danh từ mà nó thay thế (ở đây là Akkusativ: das Buch → es, das Auto → es).

b) Thay cho cả một mệnh đề / ý trọn vẹn

Es có thể chỉ lại cả một nội dung, không phải chỉ một danh từ.

Chức năng	Ví dụ	Nghĩa
cả mệnh đề trước đó	Ich wollte kommen, aber ich habe es nicht geschafft.	Tôi muốn đến, nhưng tôi đã không làm được điều đó.
cả nội dung	Deutsch zu lernen ist schwierig. Ich wusste es.	Học tiếng Đức thì khó. Tôi đã biết điều đó.

2Es làm chủ ngữ giả (Vorfeld-es)

Trong nhiều câu, es chỉ đứng để “lấp chỗ trống” ở vị trí chủ ngữ, không chỉ cái gì cụ thể. Đây là es unpersönlich, hay Vorfeld-es.

Chức năng	Ví dụ	Nghĩa
Vorfeld-es	Es regnet.	Trời đang mưa. (không có “nó” thật)
Vorfeld-es	Es ist wichtig, jeden Tag zu üben.	Việc tập mỗi ngày là quan trọng.
Vorfeld-es	Es ist schade, dass du nicht kommen konntest.	Thật tiếc là bạn đã không thể đến.
Vorfeld-es	Es klopft an der Tür.	Có tiếng gõ cửa.

Thường có thể đổi trật tự:

Es ist schade, dass du nicht kommen konntest. → Dass du nicht kommen konntest, ist schade.

Khi Nebensatz (mệnh đề phụ) đứng đầu, ta có thể bỏ es.

3Es trong các cụm cố định

a) Cảm xúc, tình trạng

Chức năng	Ví dụ	Nghĩa
hỏi tình trạng	Wie geht es dir?	Bạn khỏe không?
nói tình trạng	Mir geht es gut.	Tôi khỏe.
đánh giá trung tính	Es ist langweilig hier.	Ở đây chán.

b) Cảm giác (vị giác, khứu giác, thính giác)

Chức năng	Ví dụ	Nghĩa
vị giác	Es schmeckt gut.	Ngon đấy.
khứu giác	Es riecht hier komisch.	Ở đây có mùi lạ.
âm thanh	Es klopft an der Tür.	Có tiếng gõ cửa.

c) Thời tiết, thời gian, môi trường

Chức năng	Ví dụ	Nghĩa
thời tiết	Es regnet.	Trời mưa.
thời tiết	Es ist neblig.	Trời nhiều sương mù.
thời gian	Es ist 3 Uhr.	Bây giờ là 3 giờ.
thời gian	Es ist noch früh.	Vẫn còn sớm.

d) Một số cấu trúc thông dụng khác

Chức năng	Ví dụ	Nghĩa
chỉ sự tồn tại	Es gibt kaum Neuigkeiten.	Hầu như không có tin tức gì.
đánh giá + động từ nguyên thể	Es ist schwierig, Deutsch zu lernen.	Học tiếng Đức thì khó.
nêu ý kiến	Es stimmt, dass er viel arbeitet.	Đúng là anh ấy làm việc nhiều.

4Lỗi thường gặp với es

Không dùng es khi đã có chủ ngữ rõ ràng:
- Đúng: Mein Bruder ist groß. Deiner ist nicht groß. (Anh trai tôi cao. Anh trai của bạn thì không cao.)
- Sai: *Deiner ist es nicht groß.
Với câu chỉ thời tiết, thời gian, và nhiều cấu trúc vô nhân xưng khác, gần như luôn cần es: Es regnet., Es ist spät., Es gibt viele Gründe.

summaryVi: Sau bài này, bạn có thể nhận ra các chức năng khác nhau của es và dùng es đúng trong những câu tiếng Đức hằng ngày.